Rajyabhiseka : शिवराज्याभिषेक बद्दल सर्व काही – एका तेजस्वी राजाचा राज्याभिषेक

Rajyabhiseka :छत्रपती शिवाजी महाराज हे एक योद्धा राजा म्हणून ओळखले जातात ज्यांच्या शौर्याने आणि शौर्याने मराठा साम्राज्याचा इतिहास समृद्ध केला आणि त्यांना भारतातील सर्वोत्तम राजांपैकी एक बनवले.

Rajyabhiseka

“राजे” म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या, शिवाजी महाराजांचा हिंदवी स्वराज्याचे “छत्रपती” म्हणून 6 जून 1674 रोजी औपचारिकपणे राज्याभिषेक झाला (ज्येष्ठ शुद्ध त्रयोदशी ही हिंदू पंचांगानुसार राज्याभिषेक तिथी आहे) आणि मराठा साम्राज्यावर त्यांचे राज्य सुरू झाले. हा दिवस ‘हिंदू साम्राज्य दिन’ म्हणूनही ओळखला जातो. राज्याभिषेक सोहळा किंवा “राज्याभिषेक” (जसे मराठीत प्रचलित आहे) भारतातील एक आदरणीय वैदिक पुजारी – काशीच्या गागाभट्ट यांनी केले होते. शिवाजी महाराजांना मराठा साम्राज्याचे पहिले छत्रपती म्हणून राज्याभिषेक करण्यात आल्याने ५०००० हून अधिक लोक उपस्थित होते. राजा म्हणून त्याच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी त्याच्या राज्यातील सर्व किल्ल्यांवरून तोफांच्या साल्व्होस गोळीबार करण्यात आला. शिवाजी महाराजांकडे मोठा राजवंश आणि विस्तृत प्रदेश होता आणि त्यांनी शेवटी या दिवशी आपल्या राज्याचा ताबा घेतला आणि मराठा राज्याच्या समृद्ध इतिहासाची सुरुवात केली.

शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेक सोहळ्याचे महत्त्व
शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक ही महाराष्ट्राच्या तसेच भारताच्या इतिहासातील एक जलसमाधी होती. शिवाजी महाराजांनी एका छोट्या वंशपरंपरेने आपल्या शोधाची सुरुवात केली, परंतु पुण्याच्या सीमेला लागून असलेल्या घाटांपासून कोकणच्या किनारपट्टीपर्यंत पसरलेला मोठा प्रदेश काबीज करून तो दहापट वाढवला. परकीयांच्या राजवटीत प्रदीर्घ खंडानंतर, छत्रपती शिवाजी महाराजांनी इस्लामिक भारतात हिंदू राज्य निर्माण केले. त्यामुळे या विस्तीर्ण भूमीवर राज्य करण्यासाठी मराठ्यांनी स्वतःचा राजा घोषित करणे अधिक अत्यावश्यक बनले. कालांतराने काशीतील गागाभट्ट नावाच्या पंडिताने सुचवले की शिवाजीचा राज्याभिषेक व्हावा आणि शिवाजीला राजांचा राजा – छत्रपती असा राज्याभिषेक करावा. त्यामुळे 6 जून 1674 रोजी किल्ले रायगडावर मोठ्या थाटामाटात राज्याभिषेक सोहळा पार पडला.

सभासद बखर (किंवा इतिवृत्त) मध्ये नमूद केले आहे, ‘तीस मण (तीनशे किलो) वजनाचे सोन्याचे सिंहासन (सुवर्ण सिंहासन) बनवले गेले आणि खजिन्यातून मिळवलेले नऊ प्रकारचे (नवरत्न) सर्वात मौल्यवान दागिने घातले गेले… एकूण सोहळ्यासाठी एक कोटी चाळीस हजार होन एवढा खर्च आला. अष्ट प्रधानांना (आठ मंत्री) हत्ती, घोडा, वस्त्रे आणि दागिने याशिवाय प्रत्येकी एक लाख मान देऊन सन्मानित करण्यात आले… अशा प्रकारे राजा सिंहासनावर बसला.

शिवाजी महाराजांनी स्वतःची नाणी काढली, ज्यांना राजमुद्रा देखील म्हटले जाते आणि राज्यशाक (शिवशक म्हणून ओळखले जाते) या नवीन पंचांगाचे उद्घाटन केले. तसेच, किल्ले रायगड ही मराठा राज्याची नवीन राजधानी म्हणून घोषित करण्यात आली. राज्याच्या प्रस्तावित प्रशासनाची ब्लू प्रिंट काढण्यात आली. रंगनाथ पंडित यांनी तो अंमलात आणला आणि त्याला राज्यव्यवहारकोश म्हटले गेले.

Rajyabhiseka : Shivaji Maharaj

या सोहळ्याचे साक्षीदार असलेले इंग्रज राजदूत हेन्री ऑक्सिंडन यांनी लिहिले की, ‘… या दिवशी, हिंदू प्रथेनुसार, राजाला सोन्याने तोलण्यात आले आणि सुमारे सोळा शिवालये तयार केली गेली, ज्याचे पैसे मिळून एक लाख अधिक वाटले गेले. त्याच्या राज्याभिषेकानंतर जवळच्या सर्व देशांतून मोठ्या संख्येने आलेल्या ब्राह्मणांवर…’

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी संबंधित प्रांतातील राजांना राज्याभिषेक करण्यासाठी मुघल सम्राटांची परवानगी घ्यावी लागली. तथापि, किशोरावस्थेपासून मुघल राजवटीविरुद्ध लढणाऱ्या शिवाजी महाराजांनी कोणत्याही परवानगीशिवाय हा सोहळा आयोजित केला आणि आपल्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीपासूनच सम्राटांनी घालून दिलेले नियम मोडले. भव्य राज्याभिषेक किंवा राज्याभिषेक समारंभानंतर, छत्रपती शिवाजी महाराज त्यांच्या साम्राज्याभोवती मिरवणुकीत निघाले आणि या भव्य हावभावात त्यांचे संपूर्ण सैन्य, प्रधान (मंत्री) आणि सरदार (जनरल) त्यांच्या मागे गेले. मिरवणुकीपूर्वी दोन हत्तींवर भारलेले त्यांचे शाही ध्वज होते.

दरवर्षी, किल्ले रायगडावर शिवाजी महाराज राज्याभिषेक सोहळा आयोजित केला जातो, जेथे लाखोंच्या संख्येने लोक गाणी गाऊन, नृत्य करून आणि मराठा राज्याच्या इतिहासाची उजळणी करून त्यांचा गौरव साजरा करण्यासाठी येतात.

मला आशा आहे की या शिवाजी महाराज राज्याभिषेकच्या इंग्रजीतील माहितीमुळे तुम्हा सर्वांना या कार्यक्रमाचे महत्त्व समजण्यास मदत झाली असेल. हा शिवराज्यहिषेक 2020 हिंदू पंचांगाने 4 जून रोजी साजरा केला आणि 6 जून रोजी साजरा केला जाईल.

Leave a Comment